Er zijn niet zo heel veel plekken in de wereld waar je zomaar een kerncentrale kan binnenwandelen. Laat staan dat je er boven het reactorvat mag hangen of letterlijk aan de knoppen mag draaien. Met de nodige machtigingen kan het op het Filipijnse schiereiland Bataan. Na een rit van vier uur vanuit Manila doemt langs de kust een verweerd betonnen blok op.
In de jaren 70 gaf dictator Ferdinand Marcos hier groen licht voor de bouw van een kerncentrale die de eerste van Zuidoost-Azië moest worden. Dat deed hij niet toevallig na de oliecrisis van 1973, die het land er economisch zwaar van langs had gegeven. Maar toen alles in de jaren 80 klaar was, namen de zwaluwen en kakkerlakken het terrein over. De People Power-protesten, waarbij in 1986 honderdduizenden Filipijnen op straat kwamen, brachten de president ten val en zetten de tijd stil. De kerncentrale was toen al een symbool van het corrupte regime geworden en de kernrampen van het Amerikaanse Three Mile Island (1979) en Tsjernobyl (1986) hadden de antinucleaire betogingen aangevuurd.
“Leer de FEITEN en ontdek de WAARHEID over kernenergie”, belooft een gigantisch bord aan de ingang uit de tijd dat toeristen hier nog binnen mochten. Het zou zomaar het decor voor een vervolg op Stranger things kunnen zijn. In de controlekamer met ontelbaar veel analoge knoppen staan vintage telefoontoestellen die ooit rechtstreekse lijnen vormden naar het presidentieel paleis. Alles ademt Koude Oorlog. Het lijkt alsof Sovjetsoldaten hier elk moment kunnen binnenstormen, maar het design is 100 procent Amerikaans. Het energiebedrijf dat de nucleaire centrale hier neerpootte, Westinghouse uit Pennsylvania, was ook betrokken bij de constructie van de centrales in Doel en Tihange.
De twee ingenieurs van het staatsbedrijf dat de boel hier al jaren in een kunstmatige coma houdt, gidsen graag. Zeker nu er eindelijk weer wat hoop gloort. De kansen voor kernenergie zijn aan het kantelen in de Filipijnen. Sinds Marcos junior, zoon van, aan de macht kwam, groeit de politieke interesse en de economische ellende door de oorlog in Iran verhoogt de inzet. Aziatische landen werden het zwaarst getroffen door de sluiting van de Straat van Hormuz en de Filipijnen riepen als eerste de noodtoestand uit. Kernenergie is de nieuwe hoop om het land in de toekomst te wapenen tegen energieschokken.
De twee gidsen verontschuldigen zich voor de geur van vogelstront die op de verdieping van de generator hangt. Ergens druppen waterdruppels koppig naast een grote teil, maar de lekkages kunnen makkelijk aangepakt worden, zeggen ze. De gidsen wijzen voortdurend op de kansen. Of kerncentrales vandaag niet digitaal horen te gaan? “Ja, maar analoog kan niemand je hacken!” Of hier in de buurt geen vulkanen staan? “Op twintig kilometer, dat is heel ver!”
Net dan loopt het bericht binnen van een zware aardbeving in het zuiden van de Filipijnen, die door de hoge dodentol het wereldnieuws zal halen. Maar zelfs het voortdurend ongedurige schuren van de aarde is geen probleem. “Kijk hoe stevig alles hier is: het zijn dezelfde materialen als waarmee de Amerikanen de Golden Gate Bridge en het Empire State Building bouwden. Deze plek kan zelfs de crash van een Boeing 747 aan.” Of ze hier straks weer van een toekomst mogen dromen is volgens de ingenieur geen technische, maar een politieke kwestie.
“Sta me toe om dat allemaal niet zo geruststellend te vinden”, zegt Derek Cabe in een stadje op een uur rijden van de centrale. Zoek in Manila naar een kritische stem over kernenergie en iedereen wijst naar haar. Met meer dan twintig jaar aan betogingen op de teller, noemt ze zichzelf een “veteraan” van het verzet. Ze verhuisde zelfs hierheen om de weerstand beter te kunnen organiseren. Dat verloopt vandaag een pak lastiger dan vroeger. “Er is echt een generatiekloof ontstaan in het debat rond kernenergie. Jongeren zijn almaar meer geneigd om het een kans te geven. Ik denk dat het door al dat fake news komt dat ze online tanken.” Wel is er een lokale priester die zijn parochianen in de homilie geregeld oproept om te protesteren.
“Kernenergie is niet de manier om onze verslaving aan vervuilende energie tegen te gaan, zegt Cabe. “Wat gaan we doen met het kernafval? En kijk hoe Japan nog altijd worstelt met de nasleep van de ramp in Fukushima. Dat is een rijk land, hoe zou dat in een arm land verlopen? Ik ken de propaganda, maar als de Filipijnse kerncentrale vandaag de veiligste ter wereld is, dan is dat omdat ze niet aangeschakeld is.”
