Het Amerikaanse Centraal Commando (Centcom) maakte bekend dat het donderdagochtend (lokale tijd) de twaalfde reeks nachtelijke luchtaanvallen op militaire doelen van de Islamitische Republiek heeft voltooid. Tegelijkertijd meldden Iraanse media explosies in verschillende provincies, zoals in Khoezistan, Bushehr, Hormozgan en Kermanshah. De tijd van het ‘memorandum of understanding’ (intentieverklaring), dat de Verenigde Staten en Iran midden juni overeenkwamen om een einde te maken aan de vijandelijkheden, is definitief voorbij.
De bedoeling was dat er eerst een duurzaam einde aan de oorlog zou komen en nadien gesprekken van start zouden gaan over een nucleair akkoord – een proces dat opnieuw begon in april 2025 en al meermaals door de oorlog is doorkruist – maar het vage voorakkoord is voor beide partijen niet substantieel genoeg gebleken om te kiezen voor vrede. Opnieuw woedt er oorlog, met als centrale hotspot zuidelijk Iran en de Straat van Hormuz. Washington en Teheran strijden om de controle over die zeestraat, maar onder de oppervlakte schuilt een dieperliggend gevaar.
“Hier is een eeuwige oorlog in de maak”, waarschuwde Ali Vaez, Iran-analist bij de denktank International Crisis Group, in een opiniestuk in The New York Times. “De hernieuwde oorlog zal de realiteit die aanleiding gaf tot het memorandum niet veranderen. De VS kunnen Iran verwoestende schade toebrengen, maar kunnen Teheran niet beletten de scheepvaart door de zeestraat te verstoren. Iran kan op zijn beurt zware economische kosten veroorzaken door de waterweg te blokkeren, maar het kan Washington niet dwingen zijn voorwaarden te accepteren.”
Wat wordt dan de uitkomst van de nieuwe vijandelijkheden? “Nadat er meer raketten zijn afgevuurd, schepen zijn aangevallen, infrastructuur is vernield en burgers zijn gedood, zullen de partijen terugkeren naar dezelfde onderhandelingstafel – alleen bozer en minder bereid tot compromissen”, schrijft Vaez. Dat is ook wat de hernieuwde onderhandelingen na de twaalfdaagse oorlog in juni vorig jaar en na de veertigdaagse oorlog eerder dit jaar hebben laten zien. De afstand tussen Washington en Teheran lijkt telkens moeilijker overbrugbaar te worden.
De kans dat het groeiende wantrouwen via een dertiende of veertiende aanvalsgolf van de Amerikanen zal afnemen, is miniem. De Iraanse tegenaanvallen in de regio laten zien dat de Islamitische Republiek zijn militaire slagkracht lijkt te behouden. Terwijl Washington hoopt dat precies een militaire verzwakking, samen met de groeiende financiële uitputting van het land, de Iraanse leiders ertoe zal dwingen te buigen. Maar zolang Teheran kan terugslaan, en dat ook doet met resultaat, heeft het weinig reden daartoe.
Een analyse van de Amerikaanse onderzoeksjournalisten Aric Toler en Christoph Koettl bevestigt die militaire slagkracht van Teheran. Een analyse van (satelliet)beelden van Iraanse aanvallen op negen Amerikaanse locaties in de regio tonen dat het land nog steeds in staat is schade toe te brengen, ook al heeft de Amerikaanse president Donald Trump sinds maart herhaaldelijk verklaard dat Irans militaire capaciteiten zijn verzwakt of zelfs volledig vernietigd.
Integendeel, het lijkt er eerder op dat de VS, en niet Iran, in deze ‘tweede’ fase in een ongunstigere positie verkeren. Dat is alvast de conclusie van de Amerikaanse militaire analist Kelly Grieco. Op X lijst ze daarvoor meerdere redenen op. Ze wijst erop dat de Amerikaanse strijdkrachten nu voornamelijk geconcentreerd zijn in Jordanië en Israël. Die gebrekkige spreiding, mede door een gebrek aan vliegvelden die ze kunnen gebruiken, maakt dat Iran zijn aanvallen op minder potentiële doelen kan richten.
Nog volgens Grieco zijn ook de detectiesystemen en luchtafweer van de VS minder effectief vergeleken met het begin van de oorlog. De Amerikaanse denktank Center for Strategic and International Studies (CSIS) schat dat de VS in de eerste zes weken van de oorlog 53 procent van hun THAAD-afweerraketten en 43 procent van hun Patriot-raketten hebben afgevuurd. “Met minder verdedigingsraketten zullen meer Iraanse raketten en drones hun doel treffen”, schrijft Grieco. De hernieuwde oorlog zal voor de VS “waarschijnlijk hogere kosten en grotere schade met zich brengen”. De VS staan dus zwakker dan voordien, besluit ze.
