Wordt de Rijn bij het Duitse stadje Kaub een Duitse versie van de Straat van Hormuz – een geblokkeerde waterweg waarvan de impact in de hele economie voelbaar is? Het zou zomaar kunnen. Als het water nog een klein beetje zakt, dreigt scheepvaartverkeer er onmogelijk te worden, waarschuwde de Duitse binnenvaartkoepel BDB maandag. De Rijn, de slagader van de Duitse economie, valt dan in twee delen uiteen.
“Dat heeft grote gevolgen”, zegt Patrik Naenen, manager bij de Antwerpse logistieke reus Katoen Natie. “Er is dan nog scheepvaart mogelijk op het noordelijk deel, tussen de havens van de Benelux en het Ruhrgebied tot Keulen, maar bedrijven die stroomopwaarts gevestigd zijn, kunnen de zeehavens niet meer rechtstreeks over het water bereiken. De lage waterstand door de droogte duikt dit jaar bijna drie weken vroeger op dan verwacht.”
De waterstand in Kaub, waar de rivier het ondiepst is, zakt elke dag verder. Zelfs het veerpontje dat beide oevers van de rivier verbindt, is er maandagavond mee gestopt. De zogeheten pegel, de officiële meetstand van het water ten opzichte van een vast peilpunt, bedroeg dinsdag 15 centimeter. Dat is ver onder de stand van 77 centimeter die noodzakelijk is voor normaal scheepvaartverkeer. Alleen zeer licht beladen vaartuigen kunnen de rivier op dit punt bevaren. Zaterdag zou de pegel volgens de verwachtingen zakken naar 9 centimeter.
Om te anticiperen op die situatie, kondigde minister van Verkeer Steffen Bilger (CDU) vorige week enkele noodmaatregelen af. De meest in het oog springende is de mogelijkheid om het zondagse verbod op vrachtwagentransport tijdelijk op te heffen. Minstens zeven deelstaten hebben daarvan al gebruikgemaakt. Ook het zaterdagverbod, dat alleen in de vakantiemaanden van kracht is, wordt tijdelijk geschrapt.
“Dat is niet dé oplossing die alle problemen zal doen verdwijnen”, zegt Christa Sys, professor logistiek management aan de Universiteit Antwerpen. “Maar het is wel een reële poging om de toestand het hoofd te bieden. Afhankelijk van de volumes en het soort product zal het wegtransport een alternatief kunnen zijn voor de binnenvaart. Voor containers is het al makkelijker dan voor bulktransport.”
Niet iedereen is enthousiast. De vakbonden hebben al hun bedenkingen geuit. De zondagsrust voor chauffeurs is wettelijk gegarandeerd en kan niet zomaar ongedaan gemaakt worden, vindt de vakbond Ver.di. Bovendien zijn chauffeurs gebonden aan rij- en rusttijden en is er een groot tekort aan geschikte chauffeurs. De industriefederatie BDI erkende dat wegtransport de wegvallende binnenvaartvolumes onmogelijk volledig kan compenseren.
Spoorvervoer is evenmin een volwaardig alternatief. Het Duitse spoornetwerk zit al overvol en wie een extra goederentrein wil laten rijden, moet dat lang op voorhand aanvragen. Het netwerk wordt bovendien geplaagd door talloze werkzaamheden. Daardoor is zelfs een deel van de spoorverbinding langs de Rijn tijdelijk onbruikbaar.
Als de Rijn binnen enkele dagen werkelijk in tweeën gedeeld zou worden, zal wegtransport de levenslijn worden voor industriële bedrijven zoals BASF in Ludwigshafen. De aan- en afvoer van grondstoffen en eindproducten verloopt in normale omstandigheden voor 40 procent via het water. “Voor die fabrieken is de Rijn zeer belangrijk”, zegt Naenen.
