Na afloop van de Navo-top in Ankara beklom Donald Trump op 8 juli de trappen van de Air Force One. Zoals de traditie het wil, draaide de Amerikaanse president zich nog even om en zwaaide hij naar de fotografen op het tarmac.

Maar meteen daarna verliet hij heimelijk het toestel in een containertruck die net de catering aan boord had gebracht. Die zette hem wat verder af bij een ander vliegtuig van de Amerikaanse luchtmacht, dat hem van Turkije naar Londen bracht. Alleen minister van Defensie Pete Hegseth en een handvol nauwe medewerkers mochten mee. Vanuit Londen ging het dan verder naar Washington met opnieuw de voltallige delegatie, die met de lichtblauwe Air Force One uit Ankara was geland.

Trump ondernam die great escape omdat de Amerikaanse inlichtingendiensten rekening hielden met een Iraanse aanslag tegen de Amerikaanse president. Tijdens de Navo-top hadden ze verontrustende informatie ontdekt. “De Iraniërs wisten heel precies waar Trump verbleef, tot op de precieze verdieping toe. En in de buurt van de Navo-top was iemand gespot met een raket die vanaf de schouder kan worden afgevuurd”, schrijft The New York Times op gezag van anonieme bronnen.

Maar de filmische ‘ontsnapping’, die dinsdag uitlekte via The Washington Post, leidt in de VS tot kritische vragen over de veiligheid van de passagiers die wél met de presidentiële Boeing 747 waren opgestegen vanaf de luchthaven van Ankara. Het ging om de tientallen journalisten die Trump tijdens de reis volgden, leden van de geheime dienst, militairen én belangrijke vertrouwelingen zoals minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, minister van Financiën Scott Bessent, topadviseur Stephen Miller én directeur communicatie Steven Cheung.

Op Rubio na, die wel op de hoogte zou zijn geweest, werden de andere passagiers volgens de Amerikaanse media in het ongewisse gelaten over de dreiging. De kritiek luidt dat ze als afleidingsmanoeuvre dienden en zo blootgesteld werden aan een potentiële aanslag. Zelfs volgens het Trump-gezinde Fox News doet “het listige plan de wenkbrauwen fronsen over de veiligheid van de passagiers aan boord”.

Jake Tapper, een uithangbord van de CNN-redactie, merkt op dat “het leven van de president het allerbelangrijkste is en dat vorige ‘Witte Huizen’ ook listen gebruikten om het leven van de president te beschermen. Maar geen enkele functionaris met wie ik sprak, hoorde ooit van een Air Force One vol stafleden en journalisten die als lokmiddel gebruikt worden bij een dreigend gevaar.”

Zo gebruikte Bill Clinton in 2000 een tweede toestel om naar Pakistan te vliegen en landde eerst een lid van de geheime dienst die op hem leek met het ‘officiële toestel’ op de luchthaven van Islamabad. In dat geval was de voorzitter van de Witte Huis-reporters wel vooraf ingelicht over de risico’s en de list.

Geconfronteerd met het nieuws antwoordde Trump dinsdag dat hij gewoon luisterde naar de geheime dienst: “Zij wilden dat ik een andere vlucht nam. Ik doe wat zij zeggen.” Op de vraag waarom de journalisten wel het toestel mochten nemen dat voor hem te gevaarlijk was, zei hij op zijn typische manier: “Het vliegtuig waar ik op zat, liep een groter risico.”