Op Rusland na is geen land ter wereld aan zoveel economische sancties onderhevig als de Islamitische Republiek Iran. Die sancties werden opgelegd omdat Iran ervan verdacht wordt een kernwapen te ontwikkelen en terrorisme financiert. Toch heeft het hele arsenaal aan economische wapens, van het bevriezen van tegoeden, in- en exportverboden, tot het afsluiten van het internationaal betaalverkeer, het regime van de ayatollahs nooit op de knieën gekregen.

Donderdag dreigde president Trump de duimschroeven verder aan te draaien. “All purchases of Iranian Oil, or Petrochemical products, must stop, NOW! Any Country or person who buys ANY AMOUNT of OIL or PETROCHEMICALS from Iran will be subject to, immediately, Secundary Sanctions”, postte Trump in zijn kenmerkende stijl op sociale media. Enkele dagen eerder had het ministerie van Buitenlandse Zaken ook al bijkomende sancties tegen Iran aangekondigd.

Dat komt deels als een verrassing, want Washington en Teheran hebben opnieuw gesprekken aangeknoopt over het nucleaire programma van Iran. Onder auspiciën van Oman vonden al drie onderhandelingsrondes plaats, waar namens de VS Steve Witkoff mee aanschoof, Trumps speciale gezant voor het Midden-Oosten. Iran beweert dat zijn nucleaire programma louter voor kernenergie is bedoeld, maar de mate van zuivering van uranium die het land heeft bereikt, blijft het wantrouwen voeden dat het regime aan een kernwapen werkt.

Dat wil de wereld absoluut voorkomen. In 2015 kwamen de kernmachten China, Rusland, Frankrijk, het VK en de VS, aangevuld met Duitsland en de EU, met Iran tot een deal: de economische sancties zouden worden verlicht als Iran sluitende garanties bood dat het niet aan een militair kernprogramma werkte. Maar nauwelijks was Donald Trump aan zijn eerste termijn begonnen, in 2016, of hij blies die deal alweer op.

Nu wil Trump een nieuwe deal, op zijn voorwaarden, waarbij ook Irans steun aan de vijanden van Israël wordt gekortwiekt, zoals Hezbollah of de Houthi’s. Trumps methode daartoe heeft hij in februari benoemd, en is die van “maximum pressure”. In dat licht verrast de uitval van de Amerikaanse president dan weer niet. Trump voert de druk op. Een vierde onderhandelingsronde tussen Witkoff en zijn Iraanse evenknie, gepland voor zaterdag in Rome, is afgelast.

Donald Trump dreigt Iran verder af te sluiten van zijn olie-inkomsten. Die blijven zowat de belangrijkste levenslijn van het regime in Teheran. In 2023 was Iran de op drie na grootste producent van ruwe olie van de Opec, volgens de Amerikaanse Energy Information Administration (AEI). Na Venezuela en Saudi-Arabië zou het land ook beschikken over de grootste bewezen oliereserves ter wereld, en na Rusland over de grootste gasreserve.

Die kan Iran maar beperkt exploiteren, net wegens de sancties, die het land afsnijden van financiering en technologie. Bij volle capaciteit zou Iran bijna vier miljoen vaten per dag kunnen oppompen. In 2020, na een eerste vier jaar Trump, waren dat er in de praktijk nog amper 400.000 per dag.

Maar in de periode daarna kon Iran de productie opschroeven, tot anderhalf miljoen vaten in de loop van 2024 en zelfs 1,7 miljoen in april 2025. Het land vond een gretige klant in China, dat 80 tot 90 procent van die olie opkoopt. Andere klanten zijn onder meer Venezuela of de Verenigde Arabische Emiraten. Die handel verloopt via de smokkeltechnieken die ook Rusland gebruikt om de sancties op olie en gas te omzeilen: een schaduwvloot, het overpompen van ladingen en vervalste vrachtbrieven.