De Verenigde Arabische Emiraten waren samen met Saudi-Arabië de drijvende kracht binnen de Opec, maar op 1 mei stappen ze uit het kartel van olieproducerende landen. Ze motiveren hun vertrek met het engagement om de oliemarkten te stabiliseren door voldoende olie op de markt te brengen, wars van de beperkingen die de Opec oplegt. “De tijd is gekomen om onze inspanningen te focussen op onze nationale belangen en onze engagementen ten aanzien van onze investeerders, klanten, partners en de globale energiemarkten”, luidt het. Het land wil ook de vrijheid om nieuwe productiecapaciteit te ontwikkelen. Lees: meer olie oppompen. Dat ligt gevoelig binnen de Opec, omdat extra capaciteit doorgaans meteen een impact heeft op de prijs en het marktaandeel.
Alleen zal de beslissing van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) op korte termijn weinig effect hebben. Het land mag dan wel meer olie willen oppompen, het krijgt die net zomin als de buurlanden via de Straat van Hormuz geëxporteerd. “De Emiraten beschikken wel over de Abu Dhabi Crude Oil Pipeline, een 370 kilometer lange pijplijn die naar de haven van Fujairah loopt. Die haven ligt aan de Golf van Oman, net buiten de zee-engte van Hormuz. De pijplijn wordt weliswaar niet voor de volle 100 procent gebruikt, maar ze volstaat niet om extra olie het land uit te krijgen. Bovendien is ze kwetsbaar voor aanvallen van Iran. Een onmiddellijk effect zal het vertrek van de Emiraten uit de Opec dus niet hebben”, zegt Thijs Van der Graaf, professor internationale politiek en energie-expert aan de UGent.
De Opec zag het licht in 1960 in Bagdad. In september van dat jaar bundelden Iran, Irak, Koeweit, Saudi-Arabië en Venezuela de krachten om correcte prijzen te bedingen voor hun olieproducten door collectieve afspraken te maken om niet te veel of te weinig olie op de markt te brengen. Door de jaren heen kwamen verschillende andere landen bij het kartel. De VAE traden in 1967 toe. Vandaag telt de club twaalf leden. Vanaf 1 mei zijn dat er dus 11. Het kartel heeft ook een vage alliantie met Rusland, in de zogenoemde Opec+.
Maar kon de Opec in 1973 de wereld nog gijzelen met de oliekraan, dan heeft het kartel van olieproducerende landen de voorbije decennia veel van zijn macht verloren. In 1973 was het nog goed voor de helft van de wereldwijde olieproductie, nu is het met 22 miljoen vaten per dag nog maar goed voor ruim 20 procent. De VAE leveren daarvan 4 miljoen vaten.
De voorbije jaren wierpen de Verenigde Staten zich op als de grootste olieproducent van de wereld, dankzij schalieolie. De mogelijkheid van de Opec om de olieprijs te bepalen via productiebeperking of door extra olie op te pompen, is daardoor verminderd. Na de uitstap van de VAE zullen de VS met 20 miljoen vaten per dag meer olie produceren dan alle resterende Opec-landen samen. Volgens Javier Blas, energiespecialist bij nieuwsagentschap Bloomberg, kan de exit weleens levensbedreigend worden voor de Opec. Hij voorspelt ook een prijzenoorlog zodra de Straat van Hormuz opnieuw opengaat.
De Opec is trouwens altijd een vreemde club geweest van rivaliserende landen die prijs- en productieafspraken maakten. Van der Graaf wijst erop dat zelfs landen in oorlog tegelijk lid konden zijn van de Opec. Dat was het geval tijdens de oorlog tussen Iran en Irak in de jaren 80, en dat is nu onrechtstreeks het geval met Iran en de Golfstaten. Iran heeft verschillende olie- en gasinstallaties in de VAE, Qatar en Saudi-Arabië aangevallen.
“Het is altijd een komen en gaan geweest van leden bij de Opec”, zegt Van der Graaf. Het laatste land dat de club heeft verlaten was Angola, dat op 1 januari 2024 zijn lidmaatschap opzegde. Qatar deed dat in 2019, omdat het land wilde focussen op de productie van vloeibaar gas, lng.
Nog een weerkerend euvel binnen het kartel: de gemaakte afspraken respecteren. Als je als collectief beslist de productie te beperken om de prijs omhoog te duwen, dan is het als individueel lid altijd interessant om toch meer op te pompen en zo meer te verdienen. De Opec heeft op bepaalde momenten last gehad van valsspelende leden. Ook de VAE pompten vaak meer op dan hun quota.
