“We bevinden ons vandaag in een turbulente tijd, een die op veel vlakken volatieler en gevaarlijker is dan de wereld waarin mijn moeder hier de zaal toesprak in 1991.” 35 jaar na de passage van wijlen koningin Elisabeth II sprak de Britse koning Charles dinsdag onder grote belangstelling het Amerikaanse Congres toe. Dat deed hij met een verbindende boodschap die niet vrij was van voorzichtig verpakte kritiek op het beleid van de Amerikaanse president Donald Trump.

Steevast hamerde Charles op de “speciale band” die het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten met elkaar hebben. “Maar in deze onvoorspelbare omgeving kan onze alliantie niet teren op successen uit het verleden, noch ervan uitgaan dat fundamentele principes zomaar blijven bestaan”, waarschuwde de koning. Daarom is het volgens hem essentieel om te blijven investeren in het bondgenootschap en de liberale waarden waarop de samenwerking gestoeld moet zijn.

Veel bijval kreeg Charles van de Democraten toen hij wees op het belang van de scheiding der machten in de VS en het Verenigd Koninkrijk. De uitvoerende macht is “onderworpen aan checks and balances” met de wetgevende en rechterlijke macht, poneerde hij, verwijzend naar de kernbeginselen van de Amerikaanse Grondwet.

Hoewel de monarch niet expliciet stelde dat die scheiding der machten onder druk is komen te staan onder leiding van Trump, leken Democraten de boodschap wel als dusdanig begrepen te hebben. Ook leken ze in te stemmen met een van Charles’ laatste subtiele waarschuwingen, dat “de woorden van Amerika gewicht en betekenis hebben” en “de daden van deze grote natie nog belangrijker zijn”.

Dat het Amerikaanse beleid overal ter wereld invloed heeft, bewijst de situatie in Oekraïne. Sinds de VS samen met Israël een oorlog zijn begonnen tegen Iran, wordt er nauwelijks nog vooruitgang geboekt in de vredesonderhandelingen met Rusland. Door die aanslepende situatie heerst de vrees dat Trump zijn geduld verliest en sneller zal instemmen met de maximalistische eisen van Moskou. Ook dat stelde Charles – wederom impliciet – aan de kaak toen hij opriep tot “onwrikbare vastberadenheid” om “een werkelijk rechtvaardige en duurzame vrede te waarborgen” voor Oekraïne “en zijn moedige bevolking”.

Met oorlogen op verschillende fronten is het trans-Atlantische bondgenootschap volgens Charles belangrijker dan ooit. Economisch moet er samengewerkt worden, maar zeker ook militair, aldus de koning. “De toewijding en expertise van de Amerikaanse strijdkrachten en hun bondgenoten vormen de kern van de Navo. Zij hebben zich ertoe verbonden elkaar te verdedigen, onze burgers en belangen te beschermen en Noord-Amerikanen en Europeanen te behoeden voor onze gemeenschappelijke tegenstanders”, schetste hij.

Omdat Trump de werking van de Navo in het kader van de oorlog tegen Iran meermaals in vraag heeft gesteld en belachelijk heeft gemaakt, wees de koning er nog op dat “de enige keer dat de Navo in actie kwam ter verdediging van een van haar lidstaten, na de terreuraanslagen van 11 september door Al Qaeda was”. Ook nam hij het daarbij op voor het Britse marine, door Trump eerder al voorgesteld als een leger van “speelgoedboten” en vliegdekschepen die “niet werken”.

Voorts vond Charles tussendoor nog ruimte om aandacht te vragen voor het klimaat en “de natuurlijke wonderen van de Verenigde Staten”. “Terwijl we de schoonheid om ons heen vieren, moet onze generatie beslissen hoe we de ineenstorting van cruciale natuurlijke systemen moeten aanpakken”, klonk het. Volgens de Britse koning is die “ineenstorting” niet alleen een bedreiging voor “de harmonie en de essentiële diversiteit van de natuur”, maar ook voor de welvaart die van natuurlijke rijkdommen afhankelijk is.