Weinig experts zijn zo goed op de hoogte van wat er in de politieke achterkamers van Iran gezegd en gedaan wordt als Hamidreza Azizi, expert bij het Duitse instituut voor internationale en veiligheidszaken SWP. Na de Israëlisch-Amerikaanse aanval op Iran eind februari deelde Azizi elke dag uitgebreide analyses van de oorlog op X. Veertig dagen op een rij, tot het staakt-het-vuren op 8 april, konden zijn 80.000 volgers zijn ‘oorlogsbulletins’ lezen. Ze brachten een welgekomen helderheid in een warrig conflict dat is geëvolueerd tot een regionale crisis die de wereldeconomie in een wurggreep houdt.
Azizi publiceerde ondertussen artikels bij Time, Foreign Affairs en op zijn eigen Substack-account. En hij verscheen geregeld op onder meer CNN en BBC. Het was een uitputtende periode, zegt Azizi in een videogesprek met De Standaard. “Daarom ben ik er ook mee gestopt”, zegt hij, verwijzend naar de dagelijkse analyses op X. “Toen het staakt-het-vuren werd aangekondigd, dacht ik: dit is mijn moment. Met deze exit lijd ik geen gezichtsverlies. (glimlacht) Ook al wist ik niet hoelang het bestand zou gelden.” Vandaag is die twijfel er nog. Het broze bestand sleept inmiddels al ruim een maand aan.
De Verenigde Staten en Iran zijn er nog steeds niet in geslaagd een deal te bereiken. Ook Azizi tast in het duister over het verloop, al is hij stevige geopolitieke U-bochten gewend. Bovendien heeft het zijn andere project ook niet makkelijk gemaakt. In mei 2024 begon Azizi aan een boek over de Islamitische Republiek en diens regionale ambities. In juli komt The axis of resistance. Iran, Israel, and the struggle for the Middle East uit. Hoofdthema is de beruchte ‘As van Verzet’, een verbond tussen Iran en regionale actoren dat in de kern anti-imperialistisch en anti-Israëlisch is.
Commandanten van de Islamitische Revolutionaire Garde hebben jaren en miljoenen geïnvesteerd om de macht en invloed van Iran in de regio te verankeren. Om westerse dreigingen op afstand te houden, begon de Islamitische Republiek vanaf de jaren 80 samen te werken met milities in Libanon (Hezbollah) en later ook Gaza (Hamas) en semi-statelijke actoren (Popular Mobilization Forces in Irak; de Houthi’s in Jemen). Ook Syrië maakte een belangrijk deel uit van het uitgebreide netwerk, tot de val van het regime van Bashar al-Assad op 8 december 2024 – een belangrijk kantelpunt voor de as.
Maar dat was niet het enige. Sinds de grootschalige Hamas-invasie op 7 oktober 2023 heeft de as nog andere rake klappen gekregen. Israël schakelde belangrijke kopstukken uit: Ismael Haniyeh (Hamas) in Teheran, Hassan Nasrallah (Hezbollah) in Beiroet en Yahya Sinwar (Hamas) in Gaza. In juni vorig jaar viel Israël, met hulp van de VS, Iraanse leiders en nucleaire faciliteiten aan. Ook dit jaar werden toplui uitgeschakeld – onder wie de opperste leider ayatollah Ali Khamenei – en voerden Israël en de VS aanvallen uit op militaire, civiele en energie-infrastructuren
Zo belandde Iran het voorbije jaar twee keer in een oorlog door mislukte onderhandelingen rond een nieuw nucleair akkoord met de VS. Voor Azizi betekende het dat hij bij elk hoofdstuk dat hij dacht afgewerkt te hebben, alles telkens weer moest herzien. “Het hele boek werd een hoofdpijnproject”, zegt Azizi. “Alles veranderde voortdurend. Op dag twee van de oorlog nam mijn redacteur contact met me op en zei: ‘We zijn één druk op de knop verwijderd van publicatie, maar misschien wil je nog een nawoord toevoegen. Al is concrete voorspellingen maken op dit moment onmogelijk.’”
