Een Brusselse twintiger mag niet overgeleverd worden aan Frankrijk. Dat heeft een rechter in de hoofdstad vorige week donderdag beslist. De reden? De overbevolking in de Franse gevangenissen loopt zodanig de spuigaten uit dat het risico op een onmenselijke behandeling er te groot is. Volgens de laatste cijfers zitten er vandaag 88.654 gedetineerden in de cel in Frankrijk, terwijl er slechts 63.353 plaatsen zijn. De gemiddelde bezetting in de gevangenis is er 140 procent. De gevangenis van Amiens, waar de man naar alle waarschijnlijkheid zou worden opgesloten, sluit meer dan dubbel zoveel mensen op als er plaatsen zijn: de bezetting is er 220 procent.

Eerder had de raadkamer in Nijvel geoordeeld dat de overlevering van de twintiger kon doorgaan. Maar de man ging met behulp van zijn advocaat Mike De Witte in beroep. “De rechtbank had bijkomende informatie gevraagd en die kwam er maar niet. Uiteindelijk leek de redenering iets te zijn als ‘hier is het ook erg’, en werd de overlevering goedgekeurd”, legt De Witte uit. In beroep bij de kamer van inbeschuldigingstelling werd de overlevering bevestigd. Maar het Hof van Cassatie kon zich daar niet in vinden. Het oordeelde dat de afwegingen van de rechters niet precies, concreet en up-to-date genoeg waren en dat men niet over voldoende informatie beschikte om te beslissen dat de twintiger geen onmenselijke behandeling zou krijgen in Frankrijk.

Het Hof van Cassatie stuurde de zaak terug naar de kamer van inbeschuldigingstelling, en die hield de overlevering dan toch tegen. Het parket ging niet in beroep. “Ik wil niet doen alsof de situatie achter de tralies in België niet erg is. Dat is ze zeker wel”, zegt De Witte. Volgens de laatste cijfers is er in België plaats voor 11.296 gedetineerden, en zitten er 13.745 mensen in de cel. “Maar het is toch niet omdat het bij ons erg is, dat we nóg erger zomaar moeten accepteren. Het is niet normaal dat we mensen doorsturen naar plekken waar ze in nog slechtere omstandigheden terechtkomen.”

De jongeman is een van vier verdachten in een drugsdossier uit het noorden van Frankrijk. Hij en zijn kompanen worden ervan verdacht dat ze het cryptogeld van een andere dealer wilden stelen. De vier waren niet de eersten die op dat idee waren gekomen. Daarom werd het huis van de andere dealer nauwgezet in de gaten gehouden door de Franse politie. Die spotte het viertal bij het huis, maar omdat hun vermeende doelwit niet thuis was, dropen ze snel af. De politie wilde de verdachten later tegenhouden, maar vergiste zich daarbij van auto. Toen de vier terug in België waren, werden ze alsnog tegengehouden. In hun wagen werden kogelvrije vesten en alarmpistolen aangetroffen. Sindsdien zitten ze in de cel in voorarrest op verdenking van bendevorming.

De Witte verdedigde nog een tweede verdachte in het dossier, en ook voor hem ging hij in beroep tegen de beslissing om de gevangene over te leveren. Die keer kreeg hij al bij de kamer van inbeschuldigingstelling in Bergen gelijk. De man zou naar de gevangenis van Beauvais gestuurd worden, waar een maand geleden de vakbond nog op straat kwam om de wantoestanden aan te kaarten. “Er is daar een personeelstekort van 25 procent,” voert De Witte aan, “hoe kun je dan in godsnaam verzekeren dat mensen correct behandeld worden? Online circuleren veel filmpjes waarop te zien is hoe drones drugs en wapens droppen in die gevangenis.”

Dat een overlevering tussen Europese lidstaten geweigerd wordt, is zeer uitzonderlijk. Het Unierecht gaat ervan uit dat er een groot vertrouwen is bij lidstaten dat ze dezelfde grondrechten respecteren. Een aanhoudingsbevel moet gerespecteerd worden, alleen in uitzonderlijke gevallen – zoals bij schending van het verbod op foltering – mag men ervan afwijken.

In 2017 zette Nederland tijdelijk de overleveringen aan België stop, na een vernietigend verslag van de Raad van Europa over de toestanden in de Belgische gevangenissen. België beloofde daarop extra garanties. Volgens onze laatste informatie mogen gedetineerden uit Nederland daarom niet op de grond te slapen worden gelegd. “Het wederzijds vertrouwen lijkt me een goed principe. Maar verliezen we daardoor geen waardevol controlemechanisme?” vraagt De Witte zich af. “Als we blindelings overleveren aan elkaar, verliezen we een belangrijke reden om beter te doen.”