De gebeurtenissen in Ceuta vormen een ongeziene menselijke tragedie. Tientallen jonge mensen zijn gestorven. Ze zagen een kans om hun leven te verbeteren, maar vonden in plaats daarvan de verdrinkingsdood. Zijn ze het slachtoffer geworden van moedwillige misleiding, of van de sociale media, die een megafoon zetten op een vals narratief? We zullen het misschien nooit weten.

Ondanks de zware tol aan menselijke levens was het niet rouw, medeleven of ingetogenheid die centraal stonden in de vele reacties van afgelopen weekend. Integendeel. Politici hadden niet het geduld om te wachten tot het stof was gaan liggen, de doden waren begraven en de analyses waren gemaakt. Voor velen was de overrompeling van Ceuta een aanleiding om zich te profileren en om te polariseren. Daarbij werden aannames als feiten gepresenteerd, en voorstellen gedaan die juridisch onuitvoerbaar zijn.

Ook de open brief van 22 Europese regeringsleiders, onder wie premier Bart De Wever (N-VA), droeg bij aan de polarisering. De brief bevatte een oproep tot eenheid, maar door het Spaanse migratiebeleid expliciet te verwerpen, had de tekst het tegenovergestelde resultaat. De Spaanse premier Pedro Sánchez kreeg van zijn collega’s een mes in de rug gestoken, en reageerde terecht bijzonder ontstemd. Dat België op vraag van Vooruit in een apart document afstand nam van de sneer naar Spanje, is positief. Vijf EU-landen (Frankrijk, Portugal, Ierland, Luxemburg en Spanje zelf) tekenden de tekst niet.

Wat in het tumult verloren dreigt te gaan, is dat het Europese beleid om illegale migratie terug te dringen, duidelijk vruchten afwerpt. Het aantal migranten zonder papieren is in jaren niet zo laag geweest. De afgelopen twee jaar ging het met 55 procent omlaag, en in de eerste helft van dit jaar lag het aantal 37 procent lager dan een jaar geleden. Maar die feiten liggen niet goed in de markt in een politiek klimaat waar veel politici, soms met de hete adem van extreemrechts in de nek, elkaar overtroeven in de strengheid van hun migratiebeleid. Zoals migratie-expert Gerald Knaus in deze krant zei: “Beelden zijn sterker dan statistieken.”

Dinsdag komen ministers uit de lidstaten samen voor overleg. Op een crisis zoals die in Ceuta moet inderdaad een gezamenlijk Europees antwoord komen, zoals Sánchez opmerkte. Hij verwacht ondersteuning, geen kritiek. Maar is een sereen overleg, gebaseerd op feiten en rationele argumenten, nog mogelijk na de golf van zwak gefundeerde beweringen en emotionele oprispingen van afgelopen weekend?