Magnus Brunner houdt de moed erin. Hij kijkt naar eigen zeggen enorm uit naar de informele videoconferentie met de ministers van Binnenlandse Zaken over Ceuta, op dinsdag. Brunner is als Europees commissaris bevoegd voor Migratie en Binnenlandse Zaken. “Als onze buitengrenzen onder druk komen, dan moet het Europese antwoord vastberaden, snel en verenigd zijn. Solidarity is key”, schreef hij op X.

Maar hoe het met die ‘solidarity’ gesteld is, dat is nog maar de vraag. Onder aanvoering van de Italiaanse premier Giorgia Meloni en de Deense premier Mette Frederiksen ondertekenden 22 Europese leiders zaterdag een open brief aan António Costa (voorzitter van de Europese Raad) en Ursula von der Leyen (Europees Commissievoorzitter). “We mogen niet toestaan dat ongecontroleerde, massale grensoverschrijdingen, hybride dreigingen of de instrumentalisering van migratie het beeld doen ontstaan dat illegale toegang tot de EU mogelijk is. Of dat illegaal de EU binnenkomen kan uitmonden in een legaal verblijf.”

Meloni was vorige week bij de eersten om fel van leer te trekken tegen de Spaanse premier Pedro Sánchez na de dramatische gebeurtenissen aan de Spaanse enclave Ceuta. Bijna 50.000 mensen, voor het merendeel Marokkanen, probeerden daar de grens met Europa over te steken. Geen 24 uur later waren de meesten van hen al teruggekeerd, maar de politieke geest was toen al uit de fles. Italië kondigde aan grenscontroles in te voeren – bij gebrek aan een landsgrens met Spanje ging het om controles op schepen en vliegtuigen van en naar Spanje. Ook Frankrijk sprak over scherpere controles en Denemarken en Finland echoden de Italiaanse roep om Spanje zelfs uit de Schengenzone voor vrij verkeer van goederen en personen te duwen.

In de brief is die toon al aardig getemperd. Daarin wordt erkend dat er uiteindelijk niemand van Ceuta naar het Europese vasteland gekomen is, maar wordt wel de “bereidheid” om maatregelen te nemen nog eens onderstreept, zoals “tijdelijke binnengrenscontroles”, zij het binnen de Europese wetgeving en de Schengen-afspraken. Het versterkt de indruk dat de gespierde communicatie van Meloni en Europees rechts in de eerste plaats voor de eigen achterban bedoeld was. De cijfers van illegale migratie zitten al een tijd in een neerwaartse trend, maar de beelden vanuit Ceuta maken meer indruk dan cijfers.

Vanuit België komen gemengde signalen. Premier Bart De Wever (N-VA) ondertekende de brief, maar Vooruit eiste wel dat er een “side letter” werd toegevoegd. De Standaard kon de brief inkijken. Daarin staat dat “België geen stelling inneemt over het beleid van de Spaanse regering. Wij respecteren ten volle de soevereiniteit van lidstaten om, binnen het kader van het Unierecht, hun eigen beleidskeuzes te maken in het migratie- en asieldomein.” Ons land is de Spaanse regering zelfs “erkentelijk voor de inspanningen (...) om de situatie snel onder controle te krijgen”. “Daarnaast schaart België zich in deze situatie niet achter voorstellen die neerkomen op het opschorten of structureel ondermijnen van het Schengengebied.”

MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez ziet de dingen anders. Hij plaatste op zijn sociale media een bericht dat nog net iets langer is dan de open brief, waarin hij inzoomt op “de enorme verantwoordelijkheid van Spaans premier Pedro Sánchez en zijn socialistische regering”. “Met een massale regularisatieprocedure toont Spanje perfect wat een ‘aanzuigeffect’ is. Hoe toegeeflijker een land omgaat met migratie, hoe groter de illegale migratie zal zijn. Tussen 16 april en 30 juni van dit jaar kreeg Spanje meer dan één miljoen regularisatieaanvragen. Dat is waanzinnig en onverantwoord.” Hij dringt aan op “gerichte controles voor personen die uit Spanje komen, met een gedeeltelijke schorsing van Spanje binnen de Schengenzone”. Uiteindelijk kreeg minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA), die België dinsdag vertegenwoordigt op de spoedzitting, groen licht om iets meer de lijn van de MR te volgen in plaats van die van Vooruit.

Dat zoveel mensen Ceuta bereikten, dreigt te maskeren dat tientallen mensen verdronken tijdens de tocht. Miguel Ángel Pérez, de vertegenwoordiger van de Spaanse regering in Ceuta, sprak zondagavond van 72 doden. Gevreesd wordt dat dat aantal nog zal oplopen. Aan de Marokkaanse zijde van de grensovergang staan intussen families te wachten, de wanhoop nabij, biddend dat hun familielid alsnog veilig zal terugkeren.

Veel vragen blijven onbeantwoord. Bij eerdere momenten van grote toevloed in Ceuta of Melilla ging het om vluchtelingen uit door conflicten verscheurde landen als Soedan, niet om inwoners van Marokko. Waarom besloten deze keer dan zoveel Marokkaanse jongeren om de grens over te steken? Dat er veel onvrede is in het land, staat vast. In oktober vorig jaar waren er nog grote protesten. Jongeren eisten toen goed bestuur en ingrijpende hervormingen van de arbeidsmarkt, zorg en onderwijs.