“Cyberhaat verspreidt zich razendsnel en blijft vaak ongemeld, wat maakt dat gerichte preventie en zichtbaarheid van meldmogelijkheden essentieel zijn”, staat in het federale lgbti-plan dat de regering-De Wever net voor het zomerreces goedgekeurd heeft en nu aan de vooravond van de pride in Antwerpen door de minister van Gelijke Kansen Rob Beenders (Vooruit) publiek gemaakt wordt. Cyberhaat aanpakken is een belangrijk onderdeel van dat plan.

Na de aanslag op de pride in Berlijn spoorde de Vlaamse belangenorganisatie Çavaria de Belgische overheden aan om meer in te zetten op preventie en de aanpak van haat en geweld, ook online, tegenover lgbti-personen. Bovendien zakte België in mei van plaats twee naar vier op de Europese Rainbow Index van Ilga, een internationale koepel voor lgbti-organisaties. Die jaarlijkse ranglijst beoordeelt 49 Europese landen op wetgeving en beleid rond de rechten van lgbti-personen.

Voor een bewustmakingscampagne die in september zal lopen, koos minister Beenders voor een opmerkelijke strategie: hij huurt influencers in. In april deed hij dat al een eerste keer bij wijze van test. Influencer Kobe Peeters postte toen op Instagram een filmpje waarin hij jongeren erop wees dat veel anonieme onlinehaat valt onder “racisme, seksisme, antisemitisme en lgbti-fobie”. Hij spoorde hen aan om zulke berichten of comments bij de bevoegde instanties te melden, ook al zijn die vaak anoniem.

“Standaardoverheidscampagnes die jongeren niet begrijpen, hebben voor dit soort thema’s geen impact. Daarom kozen we voor influencers”, stelt Beenders over de campagne, die 33.396 euro kost. “Dat is goedkoop en de try-out in april heeft uitgewezen dat het bereik hoog was. De test was zeer geslaagd. Voor ons als overheid is dat een nieuwe strategie.”

Die campagne komt boven op nieuwe wetgeving die eerder al was afgeklopt en die Beenders een gamechanger noemt in de strijd tegen anonieme online belaging. Wie online lastiggevallen wordt door anonieme trollen, kan binnenkort via de ombudsman van de telecomoperatoren identiteitsgegevens van zijn of haar belager opvragen. De ombudsdienst voor Telecommunicatie behandelt nu al klachten over misbruik via telefoon of sms en probeert die daders al op te sporen. Die regeling wordt uitgebreid naar onlinecommunicatie. Beenders is samen met minister van Digitalisering Vanessa Matz (Les Engagés) verantwoordelijk voor de uitwerking van de wet. Zo hoopt de regering anonieme trollen die berichten versturen via sociale media zoals Instagram, berichtenapps zoals Messenger en Whatsapp of e-mail fors aan te pakken.

“Of het nu een privébericht via Instagram of een publiek commentaar is op X, we verplichten telecomoperatoren en bedrijven zoals Meta om de identiteitsgegevens van de mensen die erachter zitten vrij te geven”, legt Beenders uit. De regering keurde de wet goed. Zodra hij in het parlement goedgekeurd is, zal het mogelijk zijn om bedrijven die weigeren mee te werken boetes op te leggen. Beenders maakt zich sterk dat dat ten laatste in het voorjaar van 2027 rond is.

Wie online door anonieme trollen lastiggevallen wordt, hoeft niet naar de politie te stappen om te proberen de identiteit van de dader te achterhalen. “De ombudsman heeft de bevoegdheid om de gegevens bij de telecomoperatoren op te vragen. Die operatoren zijn verplicht om die gegevens ook aan het slachtoffer te bezorgen”, zegt Beenders. Of hij geen wraakacties vreest? “Neen, we zijn daar niet bang voor, want we zien dat ook niet bij anonieme telefoons. Al gaan we er wel van uit dat de meeste klachten nog altijd via de politie behandeld worden. Zij kregen er met deze regeling een belangrijke tool bij om de identiteit van daders te achterhalen.”

Er zijn geen beperkingen voor het aantal berichten of zelfs niet voor de inhoud ervan. “Als ik een berichtje krijg van iemand die anoniem zegt ‘ik ben verliefd op je’, kan ik dat als belaging ervaren. Het hoeven ook geen tien berichten te zijn, eentje kan genoeg zijn om als belaging ervaren te worden. Anonimiteit is de enige voorwaarde. Met deze regeling willen we het anonieme karakter van belaging eruit krijgen”, zegt hij.