“Het is bijna alsof mensen in oorlog leven. Overal waar ik kijk, zie ik puinhopen, mensen die huilen en schreeuwen”, vertelt Zahra* aan de telefoon. De 21-jarige studente woont samen met haar oma in l’Océan, een historische wijk in de Marokkaanse hoofdstad Rabat. In de stad zijn het afgelopen jaar al honderden gebouwen afgebroken om plaats te maken voor nieuwe boulevards, hotels en andere prestigeprojecten. Het WK voetbal van 2030 zet een enorme vaart achter die stadsvernieuwing.
Terwijl miljoenen Marokkanen deze zomer de prestaties van hun nationale voetbalploeg vierden – ze schopte het tot de kwartfinale – werkte de Marokkaanse regering versneld aan de voorbereidingen voor het volgende WK. In 2030 is Marokko daarvoor het gastland, samen met Spanje en Portugal. De regering wil die gelegenheid aangrijpen om de toeristische sector verder uit te bouwen: ze mikt tegen dan op 26 miljoen buitenlandse bezoekers per jaar, tegenover bijna 20 miljoen in 2025. Daarvoor investeert ze in modernere infrastructuur en grootschalige herontwikkeling van stadsbuurten.
De overheid voorspelt dat de investeringen 2,7 miljard euro zullen opleveren en 50.000 tot 80.000 banen zullen creëren. Dat de bevolking daar weinig vertrouwen in heeft, bleek eind vorig jaar al, toen duizenden jongeren op straat kwamen tegen de sociale ongelijkheid, de hoge werkloosheid – onder jongeren ligt die rond de 36 procent – en het overheidsbeleid. Na een golf van arrestaties verstomden die protesten snel. Volgens de Marokkaanse mensenrechtenorganisatie AMDH zitten honderden jongeren nog vast, onder wie ook minderjarigen. Dezelfde uitzichtloosheid die jongeren tijdens de gen Z-protesten de straat op dreef, speelde ook mee toen vorige week tienduizenden jongeren de tocht naar de Spaanse enclave Ceuta waagden. De meesten zijn inmiddels teruggekeerd.
Intussen raast door Marokkaanse steden een sloopgolf die al duizenden gezinnen uit hun huizen heeft verdreven. “De schaal en snelheid van de sloopwerken zijn ongekend. Vooral gezinnen uit kwetsbare groepen worden getroffen”, stelt Souad Brahma, voorzitter van AMDH.
Tot enkele maanden geleden was l’Océan volgens Zahra een fijne buurt. Nu niet meer. “Verlaten gebouwen zijn ingenomen door krakers en geregeld vallen brokstukken van beschadigde gevels op straat”, vertelt ze. Het bestemmingsplan dat in februari 2025 werd goedgekeurd, maakt in l’Océan ruimte voor de heraanleg van de boulevard en de herontwikkeling van de kustzone.
In heel Rabat hebben sinds eind 2024 al meer dan 10.000 gezinnen hun woning verloren aan de sloopwerken, stelt advocaat Farouk Mahdaoui, gemeenteraadslid en belangenbehartiger van bewoners. Opvallend is volgens hem dat het niet gaat om verloederde wijken. “Het grootste deel bestaat uit relatief nieuwe woningen.” Hij vertelt dat de overheid voor geregistreerde huizen een compensatie van 13.000 dirham (1.190 euro) per vierkante meter hanteert. Maar die vergoeding staat volgens bewoners ver af van de reële marktwaarde. Zahra’s familie liet een onafhankelijke expertise uitvoeren voor het appartement van haar grootmoeder, en die schatte de waarde op 22.000 dirham (2.065 euro) per vierkante meter.
Het is half tien ’s avonds in Casablanca wanneer Saad Mosleh thuiskomt van zijn werk. Hij woont in Errahma, een buitenwijk aan de rand van de stad. De wijk werd zo’n twintig jaar geleden ontwikkeld als stadsuitbreiding, bedoeld om bewoners op te vangen uit wijken die moesten plaatsmaken voor herontwikkelingsprojecten. Anderhalf jaar geleden werd Moslehs woning in de medina (het oude ommuurde stadsdeel) van Casablanca gesloopt. “We woonden vlak bij het strand, scholen, winkels en culturele centra”, vertelt hij aan de telefoon. Sindsdien pendelt hij dagelijks anderhalf uur met twee tramlijnen en een bus naar zijn werk als handelaar in het stadscentrum.
Zijn woning stond op de plek waar binnenkort de Koninklijke Laan moet verrijzen: een boulevard van meer dan een kilometer lang, omringd door hotels, winkels en fonteinen. Het megaproject gaat terug tot begin jaren 90, toen koning Hassan II de bouw lanceerde van de Hassan II-moskee, een van de grootste moskeeën ter wereld. De locatie had voor veel inwoners een bijzondere betekenis: generaties Casablancanen leerden er zwemmen, sporten en fietsen op de openbare terreinen die deel uitmaakten van de wijk.
