Ondanks een temperatuur van 35 graden en een hoge luchtvochtigheidsgraad hebben Gary Christensen en Juan Sotomayor zich het centrum van Valencia in gewaagd, met hun zoon Matteo in de kinderwagen. Ze zijn op zoek naar een cadeau voor Matteo’s grootmoeder: een handgemaakte waaier. Hoe die er precies moet uitzien, weet het Amerikaanse stel nog niet.
“Het is moeilijk om te bepalen welke kleur en stijl bij iemand passen”, zegt Sotomayor bij Abanicos Burriel, een waaierwinkel in het hart van de Spaanse stad. “Zeker voor Matteo’s grootmoeder, die net zeventig is geworden, maar nog jong van geest is. Het moet een combinatie zijn van iets traditioneels en iets moderns, ik ga mijn tijd nemen.”
Keuze is er genoeg in de winkel. Stellingkasten aan weerszijden van de smalle ruimte zijn rijkelijk gevuld met abanicos op een voetje, in allerlei soorten, kleuren en maten. Er zijn waaiers met een eenvoudig been (het houten frame) en een blad van bedrukte stof voor 25 euro, maar ook handgeschilderde exemplaren met gedetailleerde bewerkte benen, die honderden euro’s kosten – aan de duurste hangt een prijskaartje van 490 euro. Er zijn kleine exemplaren – broekzakformaat, bedoeld voor mannen – en wijde waaiers voor vrouwen.
Abanicos Burriel werd in 1964 opgericht door Salvador Burriel en Pilar Castellano, vertelt hun zoon Daniel Burriel. Zijn ouders woonden in de Valenciaanse voorstad Aldaia. Op die plek heeft de productie van waaiers – die al lang met Spanje wordt geassocieerd, maar zijn oorsprong kent in Azië – zich vanuit verschillende delen van Europa drie eeuwen geleden geconcentreerd. “Mijn vader werkte in loondienst in een waaierfabriek in Aldaia voor hij besloot de gok te wagen en voor zichzelf te beginnen. Hij deed het productiewerk, mijn moeder beschilderde de waaiers.”
Als kleine jongetjes liepen Daniel en zijn broer Javier rond in de werkplaats, die zijn ouders vanwege het succes verruilden voor een grotere fabriek. Hoewel ze het niet zo gepland hadden – Daniel deed een sportopleiding – namen de broers de zaak na het overlijden van hun vader in 2017 over. “Hier zijn we mee opgegroeid.” In de winkel herinneren twee zwart-witportretten aan zijn ouders. Uiteraard zijn ze op de foto’s over een waaier gebogen.
Terwijl tientallen jaren geleden nog vele families in Aldaia leefden van de bloeiende waaierproductie, is dat tegenwoordig een stuk moeilijker, zegt Burriel. “De economische crisis in 2008 was een grote klap, daarna kwam de pandemie, en toen ook nog de Dana (extreme regenval en overstromingen die Valencia eind oktober 2024 troffen, red.).” Ook Aldaia kwam onder water te staan: de werkplaats van de familie Burriel was een half jaar onbruikbaar, de voorraad was verwoest en veel gereedschap moest vervangen worden.
Maar de grootste uitdaging voor waaierproducenten ligt elders, zegt Burriel: veel lokale producenten hebben hun deuren gesloten door wat hij “de commerciële invasie uit China” noemt. “Ze hanteren daar niet dezelfde regels als wij, gebruiken verf die wij niet mogen gebruiken en de lonen liggen er veel lager. Het is onmogelijk om met hen te concurreren en dat heeft veel bedrijven de das omgedaan.” Zeker omdat Burriel geen papier en plastic gebruikt in de waaiers en zoveel mogelijk lokaal hout en stof koopt, liggen de prijzen in zijn winkel fors hoger.
Bij een souvenirwinkel een straat verderop staat een rek met waaiers die 3 euro per stuk kosten, of twee voor 5 euro. Abanicos Burriel moet het hebben van consumenten, vooral toeristen, die meer willen betalen voor een handgemaakt exemplaar.
