Meer dan drieduizend hectare natuurgebied ging in drie dagen tijd in de vlammen op in de Hoge Venen. Wat vrijdagmiddag begon als een natuurbrand van net geen tachtig hectare, groeide snel uit tot de grootste natuurbrand uit de recente geschiedenis. Het vuur was zondagavond nog niet onder controle, ondanks de inzet van bijna 500 mensen en meer dan 120 voertuigen, deelde de gouverneur van de provincie Luik mee.

De wind trok vaak hevig aan en maakte de brand daardoor onvoorspelbaar. Grote stukken natuurgebied waren moeilijk toegankelijk of zelfs onbereikbaar voor de hulpdiensten. De regio was bovendien gehuld in een dikke mist van rook. De ondergrond maakte de brand nog eens extra complex. Het gaat vooral over veengebied. “Veen bestaat uit een opeenstapeling van organisch materiaal en is dus in een uitgedroogde toestand zeer brandbaar”, legt Sam Ottoy, expert natuurbrandbeheer aan PXL-Hogeschool en KU Leuven uit. “Het vuur kan zich bovendien ondergronds verspreiden.”

Sinds vrijdag proberen honderden brandweermannen en militairen, met de hulp van heel wat boeren, om de vlammenzee onder controle te krijgen. Onder meer premier Bart De Wever (N-VA) bedankte hen voor hun “ongemene inspanningen”. Pas zondag kwam er extra versterking voor de twee blushelikopters van de federale politie. Defensie liet aan het persagentschap Belga weten dat het zes Panther-brandweerwagens inzet. Vanuit Nederland vlogen twee Chinook-helikopters aan en vanuit Zweden landden twee blusvliegtuigen in Spa om de brand vanuit de lucht te bekampen. Die strijd is nog steeds niet geleverd. Brandweermannen maakten zondagavond volop plannen voor de komende dagen.

De brand heeft “het hart van de Hoge Venen” in de as gelegd, zegt Jean Collard, voorzitter van De vrienden van de Fagne. De vereniging zet zich al negentig jaar in voor het hoogplateau van de Hoge Venen en het beheer ervan. Onder meer het bekende ‘spookbos’ Noir Flohay, met uitzonderlijke dennen, is hard getroffen. Dat ook het hoogveen, “de absolute kern”, geraakt is, maakt Collard intriest. “Uitzonderlijke stukken natuur, zoals de Fagne Wallonne of de Fagne de Cléfaye, zijn verwoest. Die gebieden zijn uniek in België en zelfs zeldzaam in Europa”, legt hij uit.

De getroffen plaatsen behoren tot het collectieve geheugen. Niet alleen leren zowat alle jongeren op school over de nabijgelegen Baraque Michel of Signal de Botrange. De houten vlonderpaden die door het mysterieuze landschap snijden zijn ook bijzonder geliefd bij wandelaars. De Hoge Venen bieden een uniek stuk natuur en vormen het grootste – en bijna enige – wilde stuk natuur in ons land.

Net die “karakteristieke fauna en flora” krijgt bijzonder zware klappen, zegt voorzitter Collard. “Het grote wild is wellicht kunnen ontsnappen”, zegt hij. “Maar ik ben ongerust over enkele zeldzame libellen, kikkers en hagedissen.” De grootste zorg gaat naar de bijna verdwenen korhoen. “We proberen al jaren de populatie te doen groeien door Zweedse korhoenen hierheen te brengen”, zegt de voorzitter. “Het is een groot vraagteken of de vogels ontsnapt zijn. Maar zelfs als ze het overleven, is hun biotoop weg.” Ook over de vele zeldzame bloemen en planten is hij weinig hoopvol. “Het veengebied is zo uitzonderlijk dat niemand weet hoe en hoe snel de natuur zich hier zal herstellen.”

Behalve voor planten en dieren hebben wetenschappers nog een andere grote zorg. “Veengebieden hebben naast een belangrijke biodiversiteitswaarde ook een erg belangrijke functie als koolstofreservoirs”, zegt Ottoy. “Dat deze koolstof nu als CO2 opnieuw de atmosfeer ingaat, is absoluut geen goede zaak.”

Hoe de brand is ontstaan, is nog onduidelijk. Het parket van Luik opent alvast een onderzoek naar de oorzaak. Collard vraagt zich luidop af waarom het natuurgebied überhaupt nog open was. “De branden in Europa en de kleine brandjes in Wallonië moesten toch alarmbellen hebben doen afgaan”, vindt hij. “De heide zag er dan misschien wel groen uit, iedereen wist dat het veen kurkdroog was. En alle experts wisten dat het licht ontvlambaar was. Onze grootvaders gebruikten turf om de haard aan te steken.”