Tranen in de politieke arena: het blijkt steevast sappig voer voor analyses in de media. Een traantje wegpinken wordt beschouwd als een teken van authenticiteit, van betrokkenheid. Daarbij bepaalt het debiet van het oogvocht iemands geloofwaardigheid: waterige ogen, tot daar aan toe. Maar zodra er snot aan te pas komt, neemt de indruk van instabiliteit en irrationaliteit de overhand.
In de Amerikaanse staat Minnesota werd vorige week een prominente burgerrechtenadvocate gearresteerd, nadat ze in een kerk had geprotesteerd tegen acties van ICE. Huilde Nekima Levy Armstrong tijdens haar arrestatie of niet? Nog nooit woedde zo’n hevig debat over het oogvocht van een vrouw. Van de arrestatie verschenen twee beelden. Op het eerste beeld heeft Armstrong netjes gevlochten haar, lippenstift op, een rustige blik. Op de tweede foto van exact dezelfde scène zien we haar hysterisch huilen. Het snot loopt uit haar neus, haar huid lijkt donkerder te zijn, haar haren hangen er onverzorgd bij.
Experts die denken dat de waarheid nog kan zegevieren, struikelden in hun gretigheid haast over elkaars analyses die eensluidend klonken: dit beeld is vervalst! De regering-Trump gebruikte al eerder AI-filmpjes, maar die waren zodanig van de pot gerukt dat het overduidelijk om vervalsingen ging. Zo zagen we in oktober vorig jaar een filmpje van ‘King Trump’ in zijn straaljager terwijl hij stront loost over de hoofden van betogers.
De bewerkte foto van Armstrong is anders – geloofwaardiger. Tegelijk ontkent het Witte Huis niet dat het om een vervalsing gaat. De originele foto werd verspreid door de Amerikaanse minister van Binnenlandse Veiligheid, Kristi Noem. De bewerkte versie van de foto was kort daarna te zien op het officiële kanaal van het Witte Huis met als onderschrift “GEARRESTEERD – extreemlinkse agitator gearresteerd voor het organiseren van rellen in een kerk in Minnesota.” In een reactie op de beschuldigingen van vervalsing postte een woordvoerder van het Witte Huis: “uM, eXCuSe mE??? iS tHAt DiGiTAlLy AlTeReD?!?!?!?!?!” Een andere hooggeplaatste communicatieadviseur van Trump zei: “De handhaving van de wet gaat door. De memes gaan door.”
De vraag is dus niet of dit beeld vervalst is, maar waarom deze specifieke onwaarheid zo goed werkt. De denotatie van het beeld (huilende vrouw van kleur) is ondergeschikt aan de connotatie die het bij veel mensen oproept: zwakte, onvoorspelbaarheid, irrationaliteit. In Nervous states: how feeling took over the world omschrijft de Britse socioloog William Davies hoe beleidsmakers in toenemende mate emoties zoals onrust en angst aanwakkeren om hun politieke doelen te realiseren, in plaats van zich op objectieve feiten te baseren. De emotie die de snotterende Armstrong tentoonspreidt, dient twee doelgroepen tegelijk. Voor de Democraten is de boodschap dat ze beschouwd worden als mekkerende, overgevoelige losers. Voor Trump-aanhangers is de boodschap er een van potentie: wij hebben de touwtjes in handen, wij zijn in staat om tegenstanders te vernederen en wat anderen daarvan denken, is irrelevant.
Het beeld speelt in op een van de krachtigste menselijke emoties: schaamte. Niemand wordt graag publiekelijk vernederd. Uit Armstrongs tranen en haar algehele staat van ontreddering blijkt dat ze tot die andere groep behoort, de groep zonder macht of legitimiteit. Het is een groep die ten prooi valt aan onstandvastigheid en weekhartigheid, een groep die gefeminiseerd wordt, die het niet aankan. Daartegenover staan de beheerste, viriele en legitieme acties van de staat. Het is dan ook geen toeval dat een foto van een zwarte vrouw, die nog zwarter en nog emotioneler wordt gemaakt, dient om die boodschap uit te dragen: zij behoort niet (langer) tot de kring van geloofwaardige burgers met wie men rekening houdt.
De macht van autoriteiten om te bepalen wat zichtbaar is en hoe we dat moeten begrijpen, wordt ‘visualiteit’ genoemd, een concept waarover professor beeldcultuur Nicholas Mirzoeff schrijft. De term ontstond aan het begin van de 19de eeuw. Visualiteit gaat niet zozeer over wat effectief kan worden waargenomen, het is eerder een ingebeelde praktijk waarbij informatie, beelden en ideeën samensmelten tot een ‘overzicht’ dat maar enkelingen hebben (een generaal, een plantage-opzichter) en waarin macht huist. De vervalste foto van Armstrong draagt bij aan de visualiteit van de regering-Trump. Ze wordt niet getoond als individu, maar als een type dat ondermijnd moet worden in een cultuuroorlog. Het is dat overzicht – wie rationeel is, wie hysterisch; wie wit, wie zwart; wie spreekt, wie huilt – waarin politieke macht zich manifesteert.
Armstrong postte inmiddels zelf een filmpje van haar arrestatie. Daarop lijkt ze beheerst en waardig. Ze vraagt de politieagenten om haar met respect te behandelen en bevraagt hen over hun acties. Ze vraagt ook om haar arrestatie niet te filmen: “I don’t want to be a trophy for Maga”. Ze weet heel goed waartegen ze strijdt.
