Zaterdag werd in Minneapolis Alex Pretti door agenten van de Customs and Border Protection doodgeschoten. De man was betrokken bij een protestactie naar aanleiding van de dood van Renee Good, die eerder was doodgeschoten door ICE-agenten. Beide overlijdens worden bestempeld als een “tragedie”. Daarover is iedereen het eens. Over wie schuldig is aan die tragedies, lopen de meningen in de Verenigde Staten sterk uiteen. Dat is vooral opmerkelijk omdat van beide incidenten heel wat beeldmateriaal bestaat. Onze ogen laten ons toch niet in de steek?

Wie probeert op een neutrale manier naar beide voorvallen te kijken, komt – zeker in het geval van Pretti – tot de conclusie dat de agenten overdreven geweld gebruikten. De man droeg inderdaad een wapen bij zich (wat niet verboden is), maar toonde dat op geen enkel moment en had te allen tijde alleen zijn telefoon in zijn hand om alles te filmen. Toch verklaarde de bevoegde minister Kristi Noem het volgende: “Dit lijkt op een situatie waarbij iemand ter plaatse is gekomen met de intentie om zoveel mogelijk schade aan te richten en wetshandhavers te doden.”

Mochten er geen beelden bestaan, dan zou je kunnen meegaan in die versie. In de VS zijn heel wat wapens in omloop en er zijn genoeg labiele of extremistische mensen die ze ook durven te gebruiken. Maar er zijn dus wel degelijk beelden beschikbaar en wie ernaar kijkt, ziet iets anders dan wat de minister beweert.

Hoe komt het dat president Donald Trump en zijn regering wegkomen met hun versie en dat veel aanhangers hun ‘alternatieve’ kijk op de werkelijkheid volgen? De eenvoudige uitleg is: misleiding. Trump-aanhangers kijken naar Fox News of een ander partijdig medium waar ze een erg eenzijdige kijk op de zaak krijgen. Alleen het kamp-Trump komt er aan het woord en er worden voornamelijk beelden getoond vanuit de hoek die de officiële versie bevestigt. Een gedetailleerde reconstructie vanuit meerdere hoeken, zoals te zien op de website van The New York Times, krijgen die mensen nooit te zien.

Die uitleg is op zichzelf niet sluitend, want zelfs als Trump-aanhangers beelden zoals die van The New York Times zien, bekijken ze die door een andere bril. Dat heeft onderzoek naar wat sociaal psychologen motivated reasoning noemen, al meermaals aangetoond. Een mooi voorbeeld is het onderzoek naar aanleiding van de eerste inauguratie van Trump in 2017. De president beweerde achteraf dat er nog nooit zoveel mensen aanwezig waren geweest op een inauguratie. Maar op luchtfoto’s waren overduidelijk minder aanwezigen te zien dan bij de inauguratie van Barack Obama in 2008. Toen Trump-aanhangers beide foto’s te zien kregen, wees een meerderheid de foute foto aan als die van de inauguratie van Trump.

Dat is niet onlogisch, ze geloofden de president op zijn woord, en zagen op de ene foto meer mensen dan op de andere. Nog interessanter werd het echter wanneer de onderzoekers vooraf aangaven welke foto bij welke inauguratie hoorde. Zelfs toen gaf 15 procent van de Trump-aanhangers aan dat er meer mensen aanwezig waren bij de inauguratie van Trump. Volgens de onderzoekers had dat niets te maken met de kwaliteit van hun ogen, maar alles met hun loyauteit. Sommige Trump-aanhangers in het onderzoek kozen ervoor om die vraag te gebruiken om hun steun voor hun held te uiten, in plaats van de enquêtevraag feitelijk te beantwoorden.

Dat wijst op een verregaande vorm van polarisering. Je waarnemingen worden dan ondergeschikt aan je opvattingen en het kamp waartoe je behoort. Vergelijk het met voetbalsupporters die iedere wedstrijd door een gekleurde bril kijken. Na de match hebben de supporters van beide teams het gevoel dat de scheidsrechter tegen hun ploeg was. En de beelden van de VAR over die strafschop? Daarop zie je toch overduidelijk dat wij gelijk hebben! Toegegeven, vaak geven beelden, hoe scherp ze ook zijn, geen uitsluitsel. Daar kan je dan over discussiëren tot je een ons weegt, maar ook als de beelden glashelder zijn, hebben hardcoresupporters iets anders gezien.

Die mengeling van misleiding en loyauteit verklaart ook waarom Trump opnieuw president kon worden, ondanks de aanval van zijn aanhangers op het Capitool. Heel de wereld zag hoe op 6 januari 2021 een opgejutte massa zich gewelddadig toegang verschafte tot het gebouw waar de verkiezingsuitslag werd bevestigd. Ongeveer 140 politieagenten hielden verwondingen over aan die dag. Maar wie naar de website van het Witte Huis surft, merkt dat ondertussen de geschiedenis is herschreven. Over de slachtoffers valt niets te lezen, wel over de vele “vreedzame demonstranten” die achteraf onterecht werden vervolgd en veroordeeld. Maar we zagen toch gevechten tussen ordehandhavers en betogers? Allemaal de schuld van de politie, die de betogers uitdaagde en bewust de boel liet escaleren. Het staat er echt, zwart-op-wit. Wat u zag, was niet wat u dacht dat u zag.